Activiteiten

Landwerk-debat Onteigening - Het 'o-woord'

Landwerk organiseerde op 26 juni samen met de Raad voor het Landelijk Gebied een debat over Onteigening, het "o-woord". Aanleiding was het onlangs uitgebrachte advies van de RLG waarin staat dat onteigening van landbouwgronden veel vaker gebruikt moet worden om de EHS-doelstellingen te halen. Diverse leden van Gedeputeerde Staten en verschillende deskundigen hebben hun standpunten verkondigd, wat uiteraard stof voor discussie was voor alle overige aanwezigen.

Sprekers waren prof. Mr. Peter van Wijmen (voorzitter RLG), Jan Evering (Statenfractie CDA Overijssel), ing. Hans M. Dorenbosch (Kendes Rentmeesters & Adviseurs B.V.), mr. Joop L. Evertse (Gedeputeerde Zuid-Holland), Jan Spijkerboer(rentmeester) en Jan Verhoeven (Statenfractie VVD Noord-Brabant).

Verslag

Het debat op 26 juni jongstleden over onteigening van landbouwgronden voor de Ecologische Hoofdstructuur, was zeer geslaagd. Een breed publiek van boer tot provinciaal bestuurder gingen in discussie over de nut en noodzaak van onteigening als middel om de doelstellingen van de Ecologische Hoofdstructuur te behalen.

De voorzitter van RLG, van Wijmen, neemt het voortouw in een fel pleidooi (presentatie in pdf) voor het gebruik van onteigening als middel. Volgens van Wijmen is er geen enkel rechtsgeldig argument om geen gebruik te maken van onteigening. “Juist door het gebruik van onteigening verzekeren alle partijen zich ervan dat de eigenaar van de grond de juiste prijs voor zijn grond EN zijn bebouwing krijgt.” Zodanig dat deze op een andere plek zijn bedrijf voort kan zetten. Van Wijmen geeft aan dat er sinds 1841/1851 gebruik wordt gemaakt van het middel onteigening. Dit vindt plaats voor wonen, werken, infrastructuur, drinkwatervoorziening etcetera. Echter wanneer het gaat om het realiseren van natuur is het middel ineens “not done”. Volgens van Wijmen wachten agrariërs nu vaak met de verkoop van percelen om “de hoogste prijs” te kunnen krijgen. Dit is echter een misvatting. “Wanneer de overheid de percelen niet in der minne verkrijgt, zal het bedrijf zeer waarschijnlijk gemarginaliseerd worden.” Er worden beperkingen gesteld vanwege de omliggende natuur. Er is geen uitbreidingsmogelijkheid meer en de grond van de agrariër zal in waarde afnemen, omdat de vraag naar deze grond klein wordt. De agrariër krijgt dan uiteindelijk minder geld. ”De Ecologische Hoofdstructuur is bekend, begrensd en vastgelegd: in 2018 dient deze gerealiseerd te zijn.”

Bestuurders

Landwerk heeft voor deze discussie Gedeputeerden en leden van de Provinciale Staten uitgenodigd om hun visie kenbaar te maken. Gedeputeerde Evertse (SGP/CU), Groen en Plattelandsontwikkeling Zuid-Holland, zit in een lastige positie. De gronddruk in Zuid-Holland is hoog en er moet nog flink wat grond verworven worden voor de EHS. Dit doet Evertse met open vizier. “Wij zullen volstrekt duidelijk maken wat onze ambities zijn en die vervolgens ook echt realiseren. Daarbij past een krachtige doorzetting van de grondverwerving. Uiteraard staat daar compensatie tegenover.” Een duidelijk standpunt. In de praktijk echter wil Evertse niet al te snel gebruik maken van het middel onteigening. Volgens Evertse dient in eerste instantie op basis van vrijwilligheid de grond verkregen te worden. Ook hierbij past een redelijke schadeloosstelling, het middel van onteigening is volgens Evertse echter wel legitiem. Deze zal dan ook gebruikt worden wanneer het anders niet lukt om de grond te verwerven, de provincie zal dit middel niet schuwen.

Statenlid Evering (CDA), commissie Ruimte, water en duurzaamheid Overijssel, is pertinent tegen onteigening. Dit is volgens Evering een veel te zwaar middel. Het is niet verwonderlijk dat Evering, als CDA-lid, de kant kiest van de agrariërs. “De plannen van de EHS liggen er, de boeren dienen duidelijkheid te hebben. Als een agrariër niet weg wil moeten we ons daar bij neer leggen en zorgen dat ze zelf aan natuurbeheer gaan doen. Daarnaast moeten we proberen te verkrijgen wat we kunnen en als dat niet lukt misschien vaststellen dat de EHS doelen niet haalbaar zijn. Zeker ook gezien het feit dat Den Haag geen extra geld ter beschikking stelt.”
Statenlid Verhoeven (VVD) van de commissie groen en ruimte, provincie Noord-Brabant deelt deze mening ten dele. “In 1988 zijn er afspraken gemaakt. De realisatie zou op basis van vrijwilligheid gebeuren. Hieraan dienen we vast te houden”, aldus Verhoeven. “Er zijn meer dan genoeg andere middelen om de EHS-doelen te verwezenlijken. Denk aan ruilverkaveling, agrarisch natuurbeheer of het gebruik van grond net buiten de EHS begrenzing.” Zo strikt moet de begrenzing volgens Verhoeven ook niet worden genomen. “Het gaat om natuur en het verbinden van gebieden, dat kan ook best een paar hectare verderop.”

Zaal

Vanuit de zaal worden her en der reactie gehoord. Een grote groep vindt het vreemd dat de doelstelling van de EHS ter discussie worden gesteld door enkele panelleden. Er wordt aangegeven dat de onzekerheid bij de agrariërs moet worden weggenomen. Dit kan alleen door heel helder te stellen dat de grond hoe dan ook naar de overheid gaat. De doelstellingen van de EHS staan vast, het gaat om het middel. Een agrariër geeft aan dat hij geen keuze heeft en dat dat oneerlijk is. Hij wordt van zijn grond gestoten terwijl dit al lange tijd in het bezit van de familie is. Ook de omgang van sommige ambtenaren is ronduit grof. Ook wordt er geopperd om die agrariër die echt niet wil verkopen gewoon te laten zitten. “Die enkele patch in het gebied maakt toch niet uit”, is de stelling. Van Wijmen spreekt dit fel tegen en geeft aan dat in verband met onder andere grondwaterstanden één enkele agrariër de ontwikkeling van een enorm gebied kan tegenhouden. Dit is pure kapitaalvernietiging.

Praktijkdeskundigen

De heren Dorenbosch en Spijkerboer zijn bereid om enkele praktijk voorbeelden te geven. Dorenbosch steekt in op theoretische en juridische gedeelte van het gebruik van onteigening. Wanneer maak je wel gebruik van onteigening en wanneer niet. En wat is onteigening nu precies? Lees hier meer over in de presentatie. Spijkerboer presenteert enkele cases waarbij er gebruik is gemaakt van onteigening. Lees hier meer over in de presentatie of in de tekstuele samenvatting.

Verschenen artikelen

Naar aanleiding van dit debat zijn er nog enkele artikelen verschenen:

In de deelnemerslijst staan de namen van de aanwezigen.